Porady dla rodzin

Profilaktyka odleżyn »

PROFILAKTYKA I LECZENIE ODLEŻYN

 

Odleżyny są jednym z możliwych powikłań wynikających z długotrwałego unieruchomienia pacjenta. Odleżyny występują zazwyczaj u pacjentów unieruchomionych np. przez ciężką chorobę, zmuszonych do spędzania długich godzin w jednej pozycji.

Co to jest odleżyna?

Odleżyna (decubitus) jest to martwicze owrzodzenie powstałe wyniku długotrwałego leżenia bez zmiany pozycji ciała.

Odleżyna jest to uszkodzenie tkanek powstające na skutek długotrwałego ucisku. Uszkodzeniu temu może towarzyszyć martwica.
owrzodzenia skóry powstające wskutek ucisku i działania sił ścinających.
Miejscowa martwica skóry, tkanki podskórnej, a czasem i mięśniowej doprowadzająca do rozległego owrzodzenia spowodowana długotrwałym uciskiem tkanek miękkich pomiędzy twardymi występami kostnymi a podłożem.

Jacy pacjenci są najbardziej narażeni na powstanie odleżyn?

  • chorzy sparaliżowani całkowicie lub częściowo
  • chorzy wyniszczeni
  • chorzy nieprzytomni
  • chorzy z zaburzeniami czucia, np. chorzy na cukrzycę, chorzy po urazie rdzenia kręgowego
  • chorzy poddani działaniu środków uspokajających

Jak powstaje odleżyna?

Długotrwały ucisk powoduje niedokrwienie tkanek. Do prawidłowej przemiany materii na poziomie komórki konieczne jest wydolne krążenie. W sytuacji pogorszenia krążenia wywołanego uciskiem, przemiana w komórce zostaje zwolniona, co w konsekwencji prowadzi do jej śmierci. Powstaje obszar miejscowej martwicy tkanki, czyli odleżyna.

Stan skóry odgrywa dużą rolę w powstaniu i rozwoju odleżyn. Największe znaczenie ma tutaj funkcja ochronna skóry, na którą składa się: ochrona przed utratą płynów, uszkodzeniem mechanicznym i zakażeniem drobnoustrojami chorobotwórczymi.

Jakie są przyczyny powstania odleżyn?

  1. Nierównomierne rozłożenie nacisku w obrębie tkanek blisko przylegających do kości, zwłaszcza w miejscach z niewielką ilością tkanki podskórnej
  2. Tarcie naskórka o prześcieradło w trakcie przemieszczania unieruchomionego pacjenta.

Jakie czynniki sprzyjają rozwojowi odleżyn?

Czynniki wewnętrzne – związane z pacjentem:

  • ogólny stan zdrowia i odżywienia organizmu (wyniszczenie, otyłość, niedożywienie, niedobory witaminowe, niedobory białka, niedokrwistość)
  • stan skóry – uszkodzenia przez nietrzymanie moczu i/lub stolca, zmiany skóry związane ze starzeniem się, urazy skóry, otarcia, zmiany pH skóry
  • podeszły wiek pacjenta
  • typ budowy ciała
  • aktywność ruchowa – ograniczenie ruchomości, obniżona aktywność, niedowłady (przewlekłe unieruchomienie pacjenta: porażenia, złamania, amputacje kończyn, otępienie)
  • nietrzymanie moczu i/lub stolca
  • czynniki neurologiczne – zaburzenie lub brak czucia bólu itp.
  • czynniki chorobowe – cukrzyca, miażdżyca, nowotwory
  • stosowane leczenie

Czynniki zewnętrzne:

  • ciśnienie wywierane na skórę i tkankę podskórną – czas trwania i wielkość
  • tarcie i siły ścinające – szczególnie u chorych z wrażliwą skórą
  • nieodpowiedni poziom opieki medycznej

Jak można podzielić odleżyny?

Wyróżnia się cztery stopnie odleżyn:

I stopień – blednące zaczerwienienie znikające po usunięciu ucisku. Odleżyna ograniczona do naskórka.

II stopień – nieblednące zaczerwienienie, pęcherze. Odleżyna ograniczona do naskórka.

III stopień – zmiana odleżynowa obejmuje naskórek i skórę właściwą.

IV stopień – zmiana odleżynowa obejmuje podskórną tkankę tłuszczową do mięśni, kości i stawów.

Gdzie najczęściej powstają odleżyny?

Miejsca najbardziej narażone na powstanie odleżyny to okolice, gdzie znajdują się kości okryte tylko tkanką podskórną i skórą, a mianowicie:

– okolica stawu łokciowego

– okolica bioder

– okolica pięty

– okolica kostek zewnętrznych i wewnętrznych

– okolica krzyżowo-lędźwiowa

– okolica guzów kulszowych

– okolica krętarzy

– okolica potylicy.

Jak zapobiec powstaniu odleżyn?

Profilaktyka przeciwodleżynowa to jeden z najważniejszych elementów w opiece nad obłożnie chorym. Intensywność profilaktyki zależy będzie od indywidualnych predyspozycji chorego i sprzętu, jakim dysponujemy oraz od umiejętności opiekuna.

Podstawą w zapobieganiu odleżyn jest wyeliminowanie lub znaczne ograniczenie bezpośredniego wywierania siły na ciało chorego.

Profilaktyka odleżyn to szereg działań wzajemnie się uzupełniających i wspierających z zakresu pielęgnacji ciała, pozycji ciała w łóżku, aktywności ruchowej, odżywiania i używania sprzętu i materiałów ułatwiających sprawowanie opieki nad obłożnie chorym.

PIELĘGNACJA CIAŁA

  • codziennie myj ciało i starannie osuszaj, zwłaszcza miejsca narażone na ucisk
  • temperatura wody w wannie powinna wynosić od 370C do 400C
  • unikaj przepocenia i przegrzania
  • dbaj, aby chory miał krótkie paznokcie
  • obserwuj skórę za pomocą lusterka lub poproś o to drugą osobę
  • dbaj o właściwe natłuszczenie skóry – nie używaj nadmiernie mydła i alkoholu do nacierania skóry, gdyż odtłuszczają skórę
  • dbaj o czystość bielizny osobistej i pościelowej
  • dbaj o to, żeby bielizna była z naturalnych włókien, pozbawiona zgrubień, szwów, guzików
  • dbaj o to, żeby bielizna była sucha, ale nie nakrochmalona, a ubranie i obuwie – miękkie
  • unikaj skaleczeń, uderzeń i innych urazów
  • do przytwierdzania opatrunków używaj nieodparzających przylepców
  • codziennie prześciełaj łóżko i dobrze naciągaj prześcieradło
  • stosuj pieluchomajtki

W czasie prześciełania łóżka należy chorego ułożyć najpierw na jednym boku. Potem zwinąć prześcieradło po drugiej stronie pod plecy chorego. Następnie należy odwrócić chorego na drugą stronę ponad zwiniętym prześcieradłem, co pozwala na zabranie brudnej pościeli. W podobny sposób należy założyć czystą bieliznę. Aby zminimalizować ryzyko urazu można obie czynności wykonać jednocześnie.

PROFILAKTYCZNE ŚRODKI PIELĘGNACYJNE

  • szare mydło lub mydło o pH 5,5
  • mąka ziemniaczana
  • preparat Sudocrem
  • preparat PC 30V
  • 0,5 % krem propolisowy
  • linia kosmetyków Esemtan
  • linia kosmetyków Menalind
  • linia kosmetyków Clinic Way
  • linia kosmetyków E 45
  • linia kosmetyków SENI

POZYCJA CIAŁA I AKTYWNOŚĆ RUCHOWA

Przy układaniu pacjenta na bokach pamiętaj, aby nie leżał on bezpośrednio na wystającej części kości udowej oraz włóż między nogi poduszkę, aby uniknąć wzajemnego ucisku.

Pamiętaj, że najbardziej niebezpieczne dla chorego jest ułożenie w pozycji półsiedzącej lub półleżącej. Pozycja ta powoduje, że chory ześlizguje się i stara się temu zapobiec przez zapieranie się piętami o podłoże. unikaj krążków pod pięty, gdyż mogą tamować swobodny przepływ krwi pogarszając utlenowanie tkanek. Kółka powodują miejscowo ulgę, ale zawsze odciążenie miejscowe powoduje przeciążenie przyległych okolic. Równomierne odciążanie całego ciała na materacu przeciwodleżynowym jest lepsze.

Stosuj podkładki z naturalnego lub sztucznego futra. Można stosować je pod całe ciało chorego lub jego fragmenty: pięty, kolana, głowa.

Stosuj specjalne zabezpieczenia pod łokcie i pięty.

Bezpieczna pozycja siedząca: powierzchnia uda, na której opiera się pacjent nie może być mniejsza niż długość uda.

Jeśli zaś chory ma zmianę odleżynową, to podstawową zasadą jest to, że nie powinien siedzieć lub leżeć na odleżynie. Przy rozległych odleżynach zasada ta jest trudna do wykonania.

U chorych wydolnych oddechowo można wykorzystać leżenie na brzuchu (należy wówczas pamiętać o talkowaniu kolan).

Przy zmianie pozycji należy pamiętać, że tarcie powstające w czasie pocierania ciała o bieliznę pościelową i osobistą może powodować powstawanie odleżyn. Należy unikać ucisku bezpośrednio na małe powierzchnie ciała np. ucisk palcami przy zmianie pozycji chorego, należy stosować przenoszenie chorego na podkładzie z mocnego płótna, można pod materac położyć kawałek śliskiej folii lub zastosować łatwoślizgi.

Gdy zmianie pozycji towarzyszy ból stosujemy w porozumieniu z lekarzem leki p/bólowe.

Wykorzystanie w profilaktyce materaca nie zwalnia od obowiązku częstej zmiany pozycji ciała.

 

Jak często?

Zachęcaj chorego, by poruszał się w łóżku na tyle, na ile pozwala na to jego stan.

Regularnie zmieniaj pozycję ciała chorego w łóżku, co najmniej co 2 godziny – najkorzystniejsze jest ułożenie w pozycji pod kątem 30o na prawym lub lewym boku

ODŻYWIANIE
W przypadku wystąpienia odleżyn należy stosować dietę wysokobiałkową (od 1,5 do 2,0 g białka na kilogram masy ciała) z uwzględnieniem białka zwierzęcego. Zapotrzebowanie na białko wynosi 1g na kilogram masy. Chory z odleżynami traci białko przez odleżyny.
Należy spożywać 4-5 posiłków dziennie.
Należy unikać pokarmów zalęgających w żołądku np. wzdymających, ostro przyprawionych, marynat.
Dobór produktów powinien być bogaty i różnorodny z uwzględnieniem witamin zwłaszcza A, C oraz soli mineralnych szczególnie cynku, żelaza, miedzi.
Dietę wysokobiałkową należy traktować jako dietę przejściową ( w okresie leczenia odleżyn).

Potrawy dozwolone i niedozwolone w diecie pacjenta z odleżyną

RODZAJ POTRAWY

DOZWOLONE

NIEDOZWOLONE

Napoje słaba
herbata, kawa z mlekiem, mleko, sok warzywno – owocowy
napoje
alkoholowe
Pieczywo chleb
pszenny, graham, lecytynowy, żytni
Dodatki masło,
miód, dżem, twaróg, chuda szynka, gotowana polędwica, ryby wędzone
tłuste
sery i wędliny, konserwy rybne i mięsne, boczek i smalec
Zupy warzywne,
owocowe, krupniki, mleczne
fasolowa,
grochowa, z kapustą, na tłustych wywarach mięsnych
Dodatki do zup grzanki,
bułka, drobne kasze, makaron, ziemniaki, lane ciasto
nasiona
strączkowe
Potrawy mięsne mięsa
gotowane, pieczone w pergaminie lub folii, budynie mięsne i warzywne
potrawy
smażone, duszone, pieczone w tradycyjny sposób
Potrawy półmięsne budynie
z mięs, warzyw, kasz, makaronów
potrawy
smażone
Potrawy z drobiu drób w
postaci gotowanej, pieczonej i duszonej bez tłuszczu
drób
smażony i pieczony w tradycyjny sposób
Potrawy z jaj jajko
na miękko, jajecznica na parze, lane ciasto
jajko
smażone
Potrawy z ryb chude
gatunki ryb w postaci gotowanej i duszonej
ryby
smażone
Potrawy z warzyw warzywa
gotowane, drobno tarte surówki
Potrawy z mąki makarony,
kluski, lane ciasto, ciasto biszkoptowe, półfrancuskie
ciasto
smażone
Sosy warzywne,
owocowe, mleczne podprawiane zawiesiną z mąki i mleka
na
tłustych wywarach mięsnych
Potrawy z kasz kasze
rozklejane drobne na sypko z dodatkiem owoców i warzyw
smażone
Desery kompoty,
soki owocowe, kisiele, galaretki, musy, herbatniki
tłuste
z alkoholem

 

Źródło: Kruk – Kupiec G.: Odleżyny. Poradnik dla pielęgniarek i położnych. Plik, Piekary Śląskie 1999.

  • pamiętaj o diecie – staraj się jeść produkty z dużą zawartością białka, witamin i soli mineralnych
  • unikaj słodyczy

SPRZĘT UŁATWIAJĄCY SPRAWOWANIE OPIEKI NAD CHORYM

  • ułóż chorego na pojedynczym łóżku (tapczan, kanapa lub wersalka na dłuższą metę nie spełniają swojej roli), do którego dostęp jest z trzech stron
  • zastosuj materac przeciwodleżynowy, najlepiej dynamiczny materac zmiennociśnieniowy
  • wyeliminuj podkłady gumowe i foliowe, gdyż zwijają się i robią się sztywne uciskając skórę chorego
  • używaj we właściwy sposób kaczki i basenu – podkładka na basen np. z miękkiej flaneli lub sprzęt jednorazowego użytku
  • podnośniki
  • owcze podkładki

Jak rozpoznać wczesne objawy powstającej odleżyny?

Wczesne objawy, jakie może zaobserwować sam pacjent lub osoba opiekująca się nim, to:

  • zaczerwienienie skóry nie znikające po usunięciu ucisku
  • otarcie naskórka
  • pęcherze naskórka
  • niewielkie podwyższenie ciepłoty ciała.

W okolicy kulszowej zaś można zaobserwować:

  • zaczerwienienie
  • zgrubienie
  • obrzmienie

Jak postępować, gdy wystąpi zaczerwienienie skóry, które nie znika przy ucisku palcem?

odciążaj zmienione miejsca

  • stosuj masaż wodą z mydłem
  • oklepuj zmienione miejsce
  • wklepuj środek pielęgnacyjny, np. Sudocrem
  • dbaj o dostęp powietrza
  • stosuj masaż i oklepywanie, nacieranie spirytusem salicylowym
  • materac lub miejsca najbardziej narażone na ucisk pokryj owczą skórą

Korzystając z wózka inwalidzkiego:

  • zmieniaj pozycję siedzenia
  • co 15 – 20 minut unoś się, aby odciążyć miejsca nadmiernie obciążone
  • nie siedź w wózku więcej niż 2 – 3 godziny jednorazowo
  • podkładaj poduszki przeciwodleżynowe pod pośladki, uda, kolana

Zasady podnoszenia i przemieszczania »

OGÓLNE ZASADY PODNOSZENIA I PRZEMIESZCZANIA

1) każda osoba przystępująca do podniesienia chorego musi mieć świadomość  swoich możliwości fizycznych i poziomu swej sprawności oraz sprawności i wytrzymałości współpracujących z nią osób;

2) każda osoba podnosząca chorego musi mieć strój niekrępujący ruchów i odpowiednie buty (dobrze trzymające się nogi, szeroki niezbyt wysoki obcas,  nieślizgające się podeszwy);

3)  osoba podnosząca musi pewnie klęczeć lub stać na podłożu i przyjąć właściwą pozycję:

  • stóppowinny być rozstawione tak aby można było utrzymać równowagę w  czasie wykonywania czynności. właściwa pozycja stóp warunkuje właściwą pozycję pleców, kolan, np. przy podnoszeniu z podłogi w początkowej fazie podnoszenia  kolana lekko ugiąć, ująć ciężar w  przysiadzie (nie szarpać gwałtownie) a następnie stopniowo się prostować aż do całkowitego wyprostowania, jeżeli chorego przemieszczamy na łóżku, kolana powinny być  wyprostowane i przyciśnięte do brzegu łóżka;
  • rąk – obie ręce muszą być wolne by można było objąć nimi pacjenta, chwycić go pewnie i  równomiernie rozłożyć ciężar;
  • pleców – należy podnosić z wyprostowanymi plecami i ustabilizowanym  korpusem górnym;

4) podnoszony pacjent musi  znajdować się jak najbliżej osoby podnoszącej go, należy unikać pochyleń na boki i skręceń kręgosłupa;

5) należy przestrzegać  limity obciążeń;

6) jeżeli pacjenta podnosi kilka osób należy ustalić osobę kierującą tą czynnością w celu jednoczesnego i skoordynowanego wykonywania ruchów przez zespół podnoszący.

 

RĘCZNE PRZEMIESZCZANIE PACJENTA W ŁÓŻKU

 

Nie należy podnosić i przemieszczać chorego, który leży na łóżku przysuniętym do ściany!

1. Ustalić jakim dysponujemy sprzętem do przesunięcia pacjenta. Jeżeli nie mamy łatwoślizgów lub pasów ślizgowych zastosować przesuwanie na podkładzie.

2. Stosować taką technikę zmiany pozycji, która umożliwi wykonanie  czynności pielęgnacyjnych.

3. Przestrzegać ustalonych w niniejszym standardzie schematów postępowania.

  1. 4.   Przy zmianie pozycji, pielęgnacji skóry, zmianie pościeli , podkładaniu basenu itd., jeżeli pozwala na to stan pacjenta, najbezpieczniejsze jest obracanie pacjenta na boki.

Pacjenta obraca się wyłącznie w w kierunku do siebie!!

5. Z braku innych udogodnień (szczególnie w warunkach domowych), do obracania pacjenta, mogą być stosowane:

  • mocne prześcieradło lub podkład z materiału  pod które można podłożyć kawałek plastyku np. część plastykowego worka albo kawałek owczej skóry, co bardzo ułatwi przesunięcie pacjenta.
  • dwa pasy do podnoszenia chorych, które podkłada się pod uda pacjenta i niższą część pleców.

6. Najpierw obracane są nogi, głowa i ramiona a następnie pielęgniarki trzymające pasy z obu stron ciągną i obracają miednicę i tułów pacjenta.

 

Osoby pielęgnujące chorego w domu narażają się na urazy, jeśli próbują same  podnosić go na łóżku. Dlatego też pacjent w domu powinien być raczej przesuwany niż podnoszony. Można, np. poluzować prześcieradło i pociągnąć na nim pacjenta. Jeżeli pacjent może dokonać choćby niewielkiego wysiłku, lepiej pozwolić mu usiąść na łóżku ze spuszczonymi nogami i następnie pomóc mu przesunąć ciało na bok i z powrotem, do pozycji, w  której można go położyć na poduszki.

 

RĘCZNE PODNOSZENIE PACJENTA I PRZENOSZENIE GO Z ŁÓŻKA NA WÓZEK-NOSZE, WÓZEK INWALIDZKI FOTEL LUB KRZESŁO SANITARNE

 

  1. Przestrzegać ustalonych w niniejszym standardzie schematów postępowania.
  2. Pacjentów o przeciętnej wadze ciała możemy przenosić za pomocą zwykłych pasów nośnych.
  3. Wszędzie tam gdzie to możliwe, ręczne podnoszenie chorego i jego przenoszenie zastępować metodą przesuwania np. za pomocą podkładu z uchwytami lub różnych urządzeń ślizgowych.

 

Wśród nich są urządzenia typu:

– Easyslide  albo handylet ( tzw. łatwoślizg) – są to rolki wykonane ze śliskiego wypełnionego materiału;

– Lateral transfer board  lub patslide – są to cienkie, płaskie deski do przesuwania;

– Pacjent roll board, deska do przesuwu pacjenta – jest to lekki sprzęt na rolkach.

Niektóre urządzenia ślizgowe, takie jak Mini-Slide, mała wersja Easyslide, mogą być zaadaptowane do przesuwania pacjenta w pozycji siedzącej.

Zasadą jest, że przesuwać można, gdy łóżko i wózek, na który się chorego przesuwa, są jednakowej wysokości i zabezpieczone przed rozsunięciem się!!!

 

PODNOSZENIE I PRZEMIESZCZANIE PACJENTA ZA POMOCĄ SPRZĘTU MECHANICZNEGO

Mechaniczne podnoszenie i przenoszenie pacjentów umożliwiają podnośniki: stacjonarne, ruchome oraz podsufitowe (stropowe).

Dźwigi stacjonarne są na stałe zainstalowane w określonym miejscu, np. w fizykoterapii by podnieść pacjenta z basenu wodnego lub w łazienkach przy wannach np. stacjonarne dźwigi krzesełkowe. Mogą to być również platformy lub krzesełka schodowe typu wewnętrznego lub zewnętrznego.

Dźwig przenośny (ruchomy) ma koła i może być przesuwany ręcznie. Najczęściej wykorzystywany jest w oddziałach szpitalnych, np. ruchomy dźwig krzesełkowy do podnoszenia pacjenta  z wanny, lub podnośnik z uniwersalnym ramieniem zawieszającym z bezpiecznymi hakami, o które zaczepia się hamak lub szelki.

Dźwig podsufitowy (stropowy) jest mieszaniną dźwigu stacjonarnego i ruchomego. Jest skonstruowany podobnie jak suwnica (na przeciwległych ścianach zamontowane są szyny, na tych szynach biegnie przejezdny most nośny, na którym zamontowane są pasy podtrzymujące pacjenta). Dźwig stropowy może być zastosowany na salach gdzie leżą otyli chorzy, którzy nie mogą samodzielnie zmieniać pozycji  lub w fizykoterapii np. do podnoszenia pacjenta z wanny do masaży podwodnych.

Dźwigi wannowe są pomocne przy podnoszeniu pacjenta i zanurzaniu go w wannie. Takie dźwigi są nasadzane na wannach i uruchamiane mechanicznie albo hydraulicznie. Przydatne dla pacjentów jeżdżących na wózkach inwalidzkich. Po dojechaniu wózkiem równolegle do wanny, pacjent przesuwa się za pomocą rąk na leżak wanny i stąd ma już dogodny dostęp do wszystkich urządzeń sterujących. Dzięki temu urządzeniu  pacjent poruszający się na wózku inwalidzkim  może sam się wykąpać.

Zintegrowane systemy do higieny osobistej to wózek do przewozu pacjenta w pozycji leżącej, półleżącej lub siedzącej z regulowaną wysokością na który przesuwa się pacjenta bezpośrednio z łóżka i wiezie do łazienki. Wózek jest tak skonstruowany, że najeżdża na hydraulicznie ustawianą wannę. Jest wyposażony w perforowany materacyk oraz pasy przytrzymujące pacjenta. Zanurzenie pacjenta w wannie następuje poprzez podniesienie wanny na wysokość najodpowiedniejszą dla obsługi, pielęgniarka może wykąpać chorego bez uciążliwego pochylania się.

 

Facebook

Likebox Slider Pro for WordPress